Grasse là một thị trấn trên sườn đồi ở miền nam nước Pháp, được xem là thủ phủ nước hoa của thế giới nhờ truyền thống trồng hoa thơm, chế biến nguyên liệu và pha chế kéo dài nhiều thế kỷ. Năm 2018, bí quyết nghề nước hoa của vùng Pays de Grasse được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại.
Điều thú vị là Grasse không bắt đầu bằng hoa. Thị trấn này từng sống nhờ nghề thuộc da, và chính mùi da thuộc khó chịu đã mở đường cho ngành nước hoa ra đời.
Grasse thuộc tỉnh Alpes-Maritimes, nằm ở độ cao khoảng 333 m và cách bờ biển Côte d'Azur chừng 20 km. Theo ghi chép lịch sử, nghề thuộc da phát triển ở đây từ thế kỷ 12, và đến thời Phục Hưng, thợ thủ công bắt đầu làm găng tay, túi xách và thắt lưng.
Da thuộc thời đó có mùi nồng gắt, nên người ta ướp hương cho găng tay bằng tinh dầu hoa và nhựa thơm. Găng tay thơm nhanh chóng trở thành món đồ được giới quý tộc ưa chuộng. Năm 1614, nhà vua Pháp chính thức công nhận phường hội "thợ găng tay – thợ pha hương", một dấu mốc cho thấy nghề hương đã có vị trí riêng.
Theo hồ sơ UNESCO, bí quyết nước hoa ở Grasse có từ ít nhất thế kỷ 16, trong một vùng mà thủ công nghiệp từng do nghề thuộc da chi phối. Dần dần, nghề làm hương tách ra và vượt lên trên nghề gốc.
Song song với nghề làm găng, các vùng đồi quanh Grasse dần phủ kín cây hoa thơm. Hoa nhài, một nguyên liệu chủ chốt của nước hoa, được người Moor đưa tới miền nam nước Pháp vào thế kỷ 16; hiện mỗi năm vùng này vẫn thu hoạch khoảng 27 tấn.
Các loài hoa làm nên tên tuổi Grasse gồm hoa hồng vùng Grasse (hồng centifolia, còn gọi là hoa hồng tháng Năm), hoa nhài, hoa huệ trắng, hoa cam, violet, diên vĩ và oải hương. Năm 1905, vùng này thu hoạch khoảng 600 tấn hoa; đến thập niên 1940, sản lượng lên tới khoảng 5.000 tấn mỗi năm.
Khi ghi danh năm 2018, UNESCO mô tả bí quyết nghề nước hoa Pays de Grasse gồm ba khía cạnh gắn bó với nhau:
- Trồng cây lấy hương: hiểu biết về đất, thời tiết, sinh lý thực vật và nghề làm vườn, cùng các kỹ thuật như chiết xuất và chưng cất.
- Hiểu biết và chế biến nguyên liệu tự nhiên: biến cánh hoa, lá, rễ thành tinh dầu và chiết xuất dùng được trong nước hoa.
- Nghệ thuật phối hương: đòi hỏi kỹ thuật, trí nhớ khứu giác, trí tưởng tượng và sự sáng tạo.
Những kỹ năng này phần lớn vẫn được truyền dạy theo lối "cầm tay chỉ việc" trong các xưởng hương, qua một quá trình học kéo dài. Mùa thu hoạch hoa cũng tạo ra nguồn lao động thời vụ quan trọng cho cộng đồng địa phương.
Grasse có nhiều nhà hương lâu đời: Galimard thành lập năm 1747, Molinard năm 1849 và Fragonard năm 1926. Bảo tàng Nước hoa Quốc tế (Musée International de la Parfumerie) mở cửa năm 1989 và được cải tạo, mở rộng trong giai đoạn 2007–2008, là điểm đến quen thuộc của du khách muốn hiểu lịch sử ngành hương.
Thị trấn còn là nơi xuất thân hoặc học nghề của nhiều nhà pha chế lớn. Jean-Claude Ellena sinh tại Grasse năm 1947 và vào nghề ở một xưởng tinh dầu địa phương từ năm 16 tuổi. Edmond Roudnitska, tác giả Eau Sauvage, bắt đầu học nghề tại Grasse từ năm 1926.
Nhiều nhà mốt vẫn duy trì liên kết trực tiếp với hoa Grasse. Từ năm 1987, Chanel hình thành quan hệ hợp tác độc quyền với gia đình Mul, những người trồng hoa nhài qua nhiều thế hệ ở vùng Grasse; sau hoa nhài, hợp tác mở rộng sang hoa hồng centifolia, diên vĩ, hoa huệ và phong lữ. Hoa hồng tháng Năm và hoa nhài là hai nguyên liệu gắn liền với tinh thần của Chanel N°5 Eau de Parfum.
Một bông hoa Grasse không chỉ là nguyên liệu, mà là cả một chuỗi tri thức từ người trồng đến người pha chế.
Ngày nay, Grasse có khoảng 51.000 dân và vẫn là trung tâm của ngành nước hoa Pháp. Tuy vậy, phần lớn nguyên liệu tự nhiên mà các nhà hương Grasse sử dụng được trồng và chế biến tại Ấn Độ, Maroc, Ai Cập, Indonesia hay Madagascar. Các vườn hoa ở Grasse ngày càng tập trung vào nguyên liệu cao cấp với số lượng nhỏ.
Tín hiệu đáng mừng là một thế hệ nông dân trẻ đang quay lại trồng hồng centifolia, hoa nhài, hoa huệ và các loài hoa truyền thống khác. Với người yêu nước hoa, Grasse vì thế vừa là một địa danh lịch sử, vừa là lời nhắc rằng đằng sau mỗi giọt hương là cả một cánh đồng và những đôi tay chăm sóc nó.