Vani trong nước hoa là hương từ quả của cây lan vani (chủ yếu loài *Vanilla planifolia*), đã qua quá trình ủ để phát triển mùi ngọt, kem và hơi khói. Nó là một trong những nguyên liệu hương cuối phổ biến nhất, giúp mùi hương ấm, tròn và bám lâu trên da.
Phần lớn "mùi vani" bạn ngửi thấy hằng ngày đến từ vanillin – phân tử thơm chính của vani – được tổng hợp với giá rẻ hơn rất nhiều. Nước hoa cao cấp thường kết hợp cả chiết xuất vani tự nhiên lẫn vanillin để có vừa độ sâu vừa độ ổn định.
Cây vani là một loài lan leo bản địa Mexico và Trung Mỹ. Người Totonac ở Mexico là một trong những dân tộc trồng vani sớm nhất, người Aztec dùng nó pha với cacao, và vani được đưa sang châu Âu vào khoảng thập niên 1520.
Ba loài chính được trồng thương mại:
- *Vanilla planifolia*: chiếm phần lớn sản lượng thế giới, trồng nhiều ở Madagascar và Réunion, thường gọi là vani Bourbon hoặc vani Madagascar.
- *Vanilla × tahitensis*: trồng ở Nam Thái Bình Dương, mùi hoa và trái cây hơn, chính là vani Tahiti.
- *Vanilla pompona*: gặp ở vùng Caribe, Trung và Nam Mỹ.
Năm 2023, Madagascar sản xuất khoảng 42% trong tổng số chừng 7.400 tấn vani toàn cầu. Tính theo khối lượng, vani là gia vị đắt thứ hai thế giới, chỉ sau nghệ tây.
Hoa vani không tự thụ phấn ổn định ngoài vùng bản địa. Năm 1841, Edmond Albius – một cậu bé nô lệ 12 tuổi trên đảo Réunion – tìm ra cách thụ phấn bằng tay, và kỹ thuật đó vẫn được dùng đến nay. Mỗi bông hoa phải được xử lý thủ công.
Quả vani khi hái còn xanh và gần như không thơm. Mùi chỉ hình thành qua bốn bước ủ: làm chết mô, ủ đổ mồ hôi, phơi khô và ổn định. Trong quá trình này, vanillin cùng hàng trăm hợp chất khác được giải phóng, tạo nên quả vani nâu bóng quen thuộc.
Với nước hoa, quả vani đã ủ được chiết bằng dung môi để thu vanilla absolute hoặc chiết bằng CO2. Vanillin tổng hợp hiện chủ yếu được sản xuất từ lignin (phụ phẩm ngành giấy) hoặc từ guaiacol.
Vanillin đơn lẻ cho mùi ngọt sạch, gợi kem và bánh. Đây cũng là lý do kem vani, bánh quy hay nến thơm đều có mùi "giống nhau": phần lớn chúng dùng vanillin tổng hợp. Ước tính khoảng 95% sản phẩm mang hương vani trên thị trường dùng hương liệu nhân tạo. Vani tự nhiên phức tạp hơn nhiều: có nét khói, gỗ, rượu rum, da thuộc và đôi khi hơi hoa. Đó là lý do một chai vani "người lớn" thường không ngọt gắt mà ấm và sâu.
Trên trang hương vani, bạn sẽ thấy vani xuất hiện ở hàng trăm chai thuộc đủ mọi họ, từ phương Đông cổ điển đến gourmand hiện đại.
Vani gần như "hợp" với mọi thứ, nhưng một số cặp phối đã thành kinh điển:
- Thuốc lá, rượu rum, cà phê: tạo vani khói, ấm, hợp tiết trời lạnh.
- Hổ phách, nhựa thơm, an tức hương: nền của họ hổ phách – phương Đông.
- Hạnh nhân, đậu tonka: đẩy vani sang hướng bánh kẹo.
- Hoa trắng, cam bergamot: làm vani sáng hơn, dễ dùng ban ngày.
- Shalimar Eau de Parfum – Guerlain: tác phẩm của Jacques Guerlain, nổi tiếng với phần nền vani – nhựa thơm được làm sáng bằng cam chanh. Catalog ghi nhận hợp hương cam chanh, hổ phách, gỗ; lưu 6–12 giờ, toả 60 cm–2 m, hợp thu đông.
- Tobacco Vanille – Tom Ford (2007, Olivier Gillotin): vani, ngọt và thuốc lá; lưu 6–12 giờ, toả 60 cm–2 m. Vani khói, đậm đà cho tối thu đông.
- Un Bois Vanille – Serge Lutens (2003, Christopher Sheldrake): vani, ngọt và gỗ; lưu 3–6 giờ. Vani khô, có chút gỗ, ít đường hơn tên gọi.
- Orchidée Vanille – Van Cleef & Arpels (2009, Randa Hammami): vani, ngọt và phấn; lưu 3–6 giờ, dùng được cả ngày lẫn tối.
- Hypnotic Poison – Dior (1998, Annick Menardo): vani, ngọt và hạnh nhân; lưu 6–12 giờ. Vani hạnh nhân quyến rũ, hợp buổi tối.
Vani bám lâu và dễ bị "nặng" khi trời nóng ẩm. Ban ngày, hãy chọn chai vani có cam chanh hoặc hoa trắng đi kèm, xịt 1–2 lần ở cổ tay và sau gáy. Những chai vani khói hay vani rượu nên để dành cho buổi tối hoặc mùa se lạnh.
Một mẹo nhỏ là kết hợp (layering) một chai vani đơn giản với chai cam chanh hoặc gỗ bạn đang có: vani sẽ làm mùi hương bám lâu hơn và mềm hơn, còn note còn lại giữ cho tổng thể không bị ngọt quá.
Cũng nên nhớ rằng vani tự nhiên trong nước hoa thường được kết hợp với các nhựa thơm như an tức hương (benzoin), vốn có mùi vani – balsamic tự nhiên. Vì vậy nhiều chai được mô tả là "vani" thực chất là cả một khối hổ phách ấm, chứ không chỉ một nguyên liệu đơn lẻ.
Nếu chưa chắc mình hợp kiểu vani nào, hãy dùng tư vấn mùi hương để lọc theo mức độ ngọt và hoàn cảnh sử dụng.
Nếu bạn yêu vani, hãy thử so sánh một chai vani khói với một chai vani kem trong cùng một ngày. Sự khác biệt sẽ cho bạn thấy vani không hề đơn điệu như nhiều người vẫn nghĩ.